Oranje hesje

Ze kijken bijna gelijktijdig omhoog. Op een steiger in de Lorentzstraat knettert een radio. Er klinkt een oud hittehitje uit de speaker:

Zat ik maar in Zanzibar, Zanzibar, Zanzibar, op het warme strand met een ijsco in m’n hand.

Maar Ferzat, Medhanye en Kamil zitten niet op dat zonnige Oost-Afrikaanse eiland. Ze zitten op een zadel, bij acht graden Celsius.

Vandaag is hun eerste fietsles in Boschveld. Kamil uit Eritrea heeft blauwe wanten, de Syrische mannen rijden met blote handen. Maar niemand klaagt. Hun gemeenschappelijkheid: ze zijn leergierig. Op hun geestdrift zit geen rem. Wel op hun fiets. „Uitkijken!”, brult begeleider Ton bij een kruispunt. Op het nippertje ontdekt Ferzat hoe de terugtraprem van een oude Gazelle werkt.

Een halfuur geleden zat het drietal nog aan de muntthee in de verbouwde garageboxen van Fietswerkplaats Boschveld Werkt. Sinds oktober staat deze huiskamer annex reparatieruimte niet alleen voor buurtbewoners wagenwijd open, maar ook voor vluchtelingen uit de noodopvang in Rosmalen. Al zo’n zeventig asielzoekers hebben aan de cursus ‘Wij gaan fietsen!’ oftewel ‘Yalla biskleet!’ deelgenomen. In circa vier lessen leren ze belangrijke verkeersregels en -borden. Zoals? Achteromkijken bij links afslaan. Rechts moet je voor laten gaan. Extreem-rechts niet.

Veel asielzoekers fietsen nogal wiebelig. Om die reden dragen Ferzat, Medhanye en Kamil een oranje hesje. Deze ochtend voert hun fietstocht door ’t Zand, Boschveld en Paleiskwartier. Af en toe roepen de begeleiders Willem en Ton een woord: huis, auto, hond, school, man, trein, kind. Ze wijzen, de cursisten kijken. Den Bosch is een boek zonder clou of flaptekst. Leesniveau: AVI-Start.

Bij het kantoor van de IND aan de Magistratenlaan stopt Ferzat plotsklaps. Doodlopende weg? Nee, de Syriër wil het adres van de IND opschrijven. Kan nooit kwaad in de Meest Gastvrije Stad van Nederland. De tocht voert verder, langs de Paleisbrug, het ziekenhuis en de Onderwijsboulevard. Groot enthousiasme ontlokt de rotonde in de Copernicuslaan. Als je er eenmaal op zit, stoppen zelfs stadsbussen en blijf je eindeloos voorrang houden. De zorgelijke overeenkomst tussen rotondes en asielprocedures moeten ze nog ontdekken: rondjes draaien lijkt op vrijheid, maar je komt niet verder.

Over drie weken zullen ze een klein fietsexamen doen. Al veertien kandidaten hebben een heus getuigschrift en een oranje hesje – voor fietsen in het donker – veroverd. De eerste gelauwerde was Yonas Yemane uit Eritrea. De laatste was Nael uit Syrië, die de volgende dag 53 kilometer fietste. Bestemming: een vriend in azc Veenendaal. Dat is in Heesch bij het eerste varkentje linksaf.

Einde van deze fietsles, terug naar de kachel. Werkplaatscoördinator Ahmad, die in 2001 uit Iran vluchtte, verwelkomt de fietsers met koekjes. Ondertussen zet Azizi muntthee. Hij is een Marokkaanse Nederlander die al 34 jaar in Boschveld woont. Lange tijd was hij depressief, na een zwaar ongeluk. Zat-ie thuis op de bank. Sinds hij vrijwilligerswerk doet, fleurt hij op. Azizi is heer en meester in het keukentje. Elke middag maakt hij tosti’s. Ze smaken naar zingeving.

Zo meteen brengt vrijwillige chauffeur Annemarie de cursisten terug naar Rosmalen. Maar Ferzat heeft andere plannen. „I go to kruitvat”, zegt hij. Terug naar Syrië? Komt hij net vandaan! Uit zijn jaszak vist hij een foldertje. Van het Kruidvat. Daar wil hij heen. Aanbieding: twee deodorants halen, één betalen. Ook vluchtelingen hebben oksels.

„We gaan!’, roept Annemarie. Medhanye en Kamil trekken hun jas aan. Binnenkort zal fietsenmaker Ahmad hen uitleggen hoe versnelling op een Nederlandse fiets werkt. De essentie: met klein verzet kun je elke tegenwind aan. 

_____________________________________

Publicatie Brabants Dagblad: woensdag 17 februari 2016